Yangi Oʼzbekiston qishloq xoʼjaligi: raqamli transformatsiyadan global raqobatgacha

       – Ibrohim Yulchiyevich, soʼnggi yillarda Prezident tomonidan sohani texnik yangilash va raqamlashtirish boʼyicha qabul qilingan qarorlar, xususan, joriy yilgi texnik moder­nizatsiya dasturlari agrar sohaning strategik qiyofasini oʼzgartirmoqda. Bugungi transfor­matsiya jarayonida erishilgan eng muhim natijalar sifatida nimalarni eʼtirof etasiz va 2026-yil yakunigacha sohada qanday tub oʼzgarishlar kutilmoqda?      – Soʼnggi yillarda agrar sohani texnik yangilash va raqamlashtirish boʼyicha qabul qilingan Prezident qaror­lari hamda joriy yilda amalga oshirilayotgan moderni­zatsiya dasturlari qishloq xoʼjaligining mazmun-mohiya­tini tubdan oʼzgartirmoqda. Bu jarayonni oddiy texnika yangilash yoki alohida axborot tizimlarini joriy etish bilan cheklab boʼlmaydi. Аslida bu sohaning boshqaruv madaniyati, ishlab chiqarish usullari, resurslardan foyda­lanish samaradorligi va fermer xoʼjaliklari faoliyatini tashkil etish tizimi yangidan shakllanayotganini angla­tadi. Ilgari koʼproq qoʼl mehnatiga, tajriba va anʼanaviy yondashuvga suyangan sohada endi zamonaviy texnika, raqamli maʼlumotlar, sunʼiy intellekt elementlari, maso­faviy kuzatuv va aniq dehqonchilik tamoyillari tobora keng oʼrin olmoqda. Bu esa agrar sohani faqat ishlab chiqarish tarmogʼi emas, balki raqamli boshqaruvga asoslangan strategik tizim sifatida namoyon etmoqda.      Erishilgan eng muhim natijalardan biri – texnika parkining bosqichma-bosqich yangilanishi va ish jara­yonlari mexanizatsiya darajasining oshganidir. Za­monaviy traktorlar, urugʼ ekish, parvarishlash, hosil yigʼish va tashishga moʼljallangan yuqori unumli texni­kalar joriy etilishi daladagi mehnat unumdorligini sezi­larli oshirmoqda. Buning natijasida vaqt va yonilgʼi sarfi kamayadi, agrotexnik tadbirlar oʼz vaqtida amalga oshi­riladi, eng muhimi, inson omiliga bogʼliq xatolar qisqa­radi. Texnika bilan taʼminlanganlik qanchalik yuqori boʼl­sa, fermerning qaror qabul qilish imkoniyati ham shunchalik kengayadi. Bugungi kunda koʼplab xoʼjalik­larda ishlarni rejalashtirish, dala ishlarini uygʼunlashtirish, texnika harakatini boshqarish va xizmat koʼrsatishni muvofiqlashtirish ham zamonaviy yondashuv asosida amalga oshirilmoqda.      Ikkinchi muhim natija – raqamlashtirish orqali bosh­qaruvda shaffoflik va nazoratning kuchayganidir. Yer maydonlari, ekin turlari, suv taʼminoti, subsidiyalar, kreditlar, shartnomalar va hosil koʼrsatkichlarini elektron bazalarda yuritish orqali sohadagi turli bosqichlar oʼzaro bogʼliq holda boshqarilmoqda. Ilgari maʼlumotlarni yigʼish, tekshirish va tahlil qilish koʼp vaqt olgan boʼlsa, endilikda elektron platforma va axborot tizimlari orqali bu jarayon tezlashdi. Bu esa qarorlarni tez va aniq qa­bul qilishga imkon bermoqda. Eng muhimi, raqamli maʼlumotlar asosida davlat qoʼllab-quvvatlovi manzilli­roq va samaraliroq shakllanmoqda. Shu bilan birga fermer va klasterlar faoliyatini baholashda ham subyektiv yon­dashuv kamayib, aniq koʼrsatkichlar ustuvor boʼl­moqda.      Sohadagi yana bir katta oʼzgarish – suv resurslaridan oqilona foydalanish madaniyatining yangi bosqichga chiqqani. Suv tanqisligi sharoitida agrar sohani rivojlan­tirishning eng dolzarb masalasi aynan shu resursni tejash va uni aniq hisob-kitob asosida taq­simlashdir. Tom­chilatib sugʼorish, yomgʼirlatib sugʼo­rish, yer usti va yer osti namligini nazorat qilish, sugʼorish grafiklarini raqamli tahlil asosida tu­zish kabi yon­dashuvlar suvdan foyda­lanish sama­radorligini oshirmoqda. Bu nafaqat ekologik barqarorlik, balki iqtisodiy samaradorlik uchun ham muhim. Chunki suvni tejash orqali nafaqat tabiiy resurs asraladi, balki mahsulot tannarxi ham pasayadi. Shu bois sugʼorish tizimini mo­dernizatsiya qilish agrar soha­dagi eng ustuvor yoʼna­lishlardan biri boʼlib qolmoqda.      Ilgʼor texnologiyalar joriy etilishi bilan birga agrono­mik qarorlar ham aniqroq asosga ega boʼlmoqda. Dron­lar, sputnik kuzatuvi, tuproq tahlili, vegetatsiya holatini baholash va zararkunandalarni erta aniqlash imkoniyatlari xoʼjaliklar uchun yangi bosqichni ochdi. Bu yerda asosiy farq shundaki, endi muammoga faqat kuzatuvchi koʼzi bilan emas, balki maʼlumotlar tahlili bilan yondashilmoq­da. Masalan, maydondagi kam oʼsish yoki stress holati avvalgi kabi kech aniqlanmasdan, ilk belgilari bilangina sezilishi mumkin. Shuning oʼzi hosilni saqlab qolish va xarajatlarni qisqartirishga xizmat qila­di. Аgrar sohada raqamli monitoring kuchaygani sayin, yetishtirishdan tor­tib yigʼim-terimgacha boʼlgan butun zanjir boshqaruvi sifat jihatdan yangi darajaga koʼtarilmoqda.      2026-yil yakunigacha sohada yana bir qator tub oʼzgarishlar kutilmoqda. Birinchidan, qishloq xoʼjaligini bosh­qarishda yagona raqamli muhitning yanada mus­tah­kamlanishi, yaʼni yer, suv, ekin, texnika va moliyaviy maʼlumotlarni bir tizimda jamlash ja­rayoni ken­gayishi kutilyapti. Bu fer­merlar uchun qoʼshimcha qulaylik yara­tadi, davlat idoralari uchun esa tezkor tahlil va aniq nazorat imkonini beradi. Ikkin­chidan, agrotavsiyalar berishda sunʼiy intellekt va avtomat­lashtirilgan tahlil tizimlari kengroq joriy etilishi mumkin. Bu degani, fer­mer muayyan hudud, tuproq holati, iqlim va suv imkoniya­tidan kelib chiq­qan holda aniq tavsiya oladi. Uchinchidan, logistika va mahsulot izchilli­gini kuzatish tizimlari kucha­yadi. Bu eksportbop mahsu­lotlar sifati, sertifikatsiyasi va bozorga chiqarish jarayon­larini osonlashtiradi. Toʼr­tinchidan, suv tejovchi texnolo­giyalar ulushi yanada ortib, sugʼorish jarayonidagi isrof keskin qisqarishi mum­kin. Beshinchi­dan, fermerlar va klas­terlar uchun elektron xizmatlar, moliyalashtirish me­xanizmlari va masofaviy maslahat xizmatlari koʼlami kengayadi.      Shu maʼnoda, bugungi transformatsiya jarayonining eng asosiy natijasi – agrar sohada faqat texnika almashi­nuvi emas, balki butun boshqaruv modeli almashayot­ganidir. Sohada qaror qabul qilish tezligi ortadi, resurs­lardan foydalanish samarasi yaxshilanadi, mahsulot hajmi va sifati barqarorlashadi, fermerning ish yuki yengilla­shadi. Eng muhimi, agrar soha zamonaviy texnologiyalar bilan uygʼunlashib, mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, eksport salohiyatini oshirish va qishloq aho­lisi daromadini koʼpaytirishning ishonchli tayanchiga aylanmoqda. 2026-yil natijasi bo‘yicha bu yoʼnalishdagi islohotlar oʼz samarasini yanada yaqqol namoyon etishi, qishloq xoʼjaligini yuqori samarali, raqamli va barqaror tarmoq sifatida mustahkamlashi kutilmoqda.      – Qishloq xoʼjaligi iqtisodiyotimizning eng muhim drayverlaridan biri boʼlib qolmoqda. Аyni paytda agrar sektorda davlat siyosatini belgilovchi asosiy ustuvor yoʼnalishlar nimalardan iborat? Xususan, hosildorlikni oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish va global xatarlar sharoitida oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash boʼyicha qanday strategik vazifalar belgilangan?      – Bugungi kunda qishloq xoʼjaligi Oʼzbekiston yalpi ichki mahsulotining qariyb chorak qismini taʼminlamoqda. Sohadagi islohotlar nafaqat ichki ehtiyojni qondirish, balki tashqi bozorlardagi oʼrnimizni mustah­kamlashga ham xizmat qilmoqda. Аyni paytda agrar sektorda davlat siyosatini belgilab berayotgan asosiy ustuvor yoʼnalishlar kompleks va oʼzaro bogʼliq vazifalar tizimidan iborat.      Eng birinchi ustuvor yoʼnalish – hosildorlikni barqaror oshirish va yer resurslaridan samarali foydalanishdir. Bu borada ilmiy asoslangan agrotex­nologiyalarni keng joriy etish, tuproq unumdorligini saqlash va oshirish, ekinlarni toʼgʼri joylashtirish, navlarni tanlash va intensiv dehqon­chilik tizi­mini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilmoq­da. Shu bilan birga suv resurslaridan oqilona foydalanish masalasi ham strategik ahamiyatga ega boʼ­lib, tomchi­latib va yomgʼirlatib sugʼorish kabi tejamkor texnologiya­larni kengaytirish orqali hosildorlikni oshirish bilan bir qatorda resurs tejamkorligi taʼminlanmoqda. Zamonaviy texnika va raqamli texnologiyalar joriy etilishi esa agro­texnik tadbirlarni oʼz vaqtida va aniq bajarish imkonini berib, umumiy samaradorlikni yanada oshir­moqda.      Ikkinchi muhim yoʼnalish – eksport salohiyatini ken­gaytirish va qoʼshimcha qiymat zanjirini shakllantirishdir. Bugungi kunda faqat xomashyo emas, balki qayta ish­langan, qoʼshimcha qiymatga ega mahsulotlar eksportini oshirish ustuvor vazifaga aylangan. Buning uchun qayta ishlash korxonalarini modernizatsiya qilish, logistika infratuzilmasini yaxshilash, mahsulotlarni xalqaro stan­dartlarga mos sertifikatlash tizimini takomillashtirish va tashqi bozorlarga chiqishda marketing mexanizmlarini kuchaytirishga katta eʼtibor qaratilmoqda. Shu orqali qishloq xoʼjaligi mahsulotlari geografiyasini kengaytirish va eksport hajmini barqaror oshirish maqsad qilingan.      Uchinchi yoʼnalish – oziq-ovqat xavfsizligini taʼmin­lash va ichki bozor barqarorligini mustahkamlashdir. Glo­bal iqlim oʼzgarishlari, suv tanqisligi va tashqi bo­zorlardagi beqarorlik sharoitida aholi­ni asosiy oziq-ovqat mahsulotlari bilan uzluksiz taʼminlash davlat siyo­satining eng muhim masalalaridan biri hi­soblanadi. Shu maq­sadda stra­tegik mahsulotlar yetish­tirish hajmini barqaror saqlash, zaxiralar tizimini tako­millashtirish, importga bogʼliq­likni kamaytirish va ma­halliy ishlab chiqarishni ragʼbat­lantirish boʼyicha komp­leks choralar amalga oshi­rilmoq­da. Shuningdek, iqlim xavf-xatarlariga chidamli qishloq xoʼjaligi tizimini shakl­lantirish ham muhim vazifa sifatida belgilangan.      Toʼrtinchi yoʼnalish – agrar sohani toʼliq raqamlash­tirish va boshqaruv samaradorligini oshirishdir. Yer, suv, ekinlar, subsidiyalar va fermer xoʼjaliklari faoliyatini yagona raqamli platformaga integratsiya qilish orqali tizimda shaffoflik va tezkorlik taʼminlanmoqda. Bu esa qaror qabul qilish jarayonini aniq maʼlumotlar asosida amalga oshirish imkonini berib, inson omiliga bogʼliq xatolarni kamaytiradi. Shu bilan birga sunʼiy intellekt va tahlil tizimlaridan foydalanish orqali hosil prognozlari, zararkunandalar tarqalishi va resurs­lardan foydalanish samaradorligi ol­dindan baholan­moqda.      Beshinchi yoʼnalish – agrar sohada investitsiya mu­hitini yaxshilash va xu­susiy sektor ishtirokini kengay­tirishdir. Klaster va kooperatsiya ti­zimlarini rivojlantirish, fermer va qayta ishlash korxonalari oʼrtasida uzviy zanjir yaratish, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish orqali sohada inves­titsiya oqimi kuchaytirilmoqda. Bu esa yangi ish oʼrinlari yaratish, texnologiyalarni tez joriy etish va raqobat muhitini shakllantirishga xizmat qilmoqda.      – Global iqlim oʼzgarishi natijasida mintaqamizda suv resurslarining kamayishi kuzatilayotgan bir paytda, suvdan oqilona foydalanish milliy xavfsizlik daraja­sidagi masalaga aylandi. Аytingchi, tomchilatib va yomgʼirlatib sugʼorish tizimlarini keng joriy etish boʼyi­cha hozirgacha qanday amaliy natijalarga erishildi? Joriy yilda yana qancha maydonni ushbu texnologiyalar bilan qamrab olish rejalashtirilgan va bu iqtisodiy jihatdan fermerga qanday naf keltirmoqda?