(O´zbek) Иқтисодиётимизнинг муҳим устуни

2-3/2020

Извините, этот техт доступен только в “Узбекский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

     Нефть-газ саноати, таъбир жоиз бўлса, миллий иқтисодиётимиз­нинг муҳим устунларидан бири. Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан ушбу соҳада қулай сармоявий муҳит яратиш, ички бозорда маҳаллий маҳсулотлар улушини кўпайтириш, корхоналараро кооперация алоқаларини мустаҳкамлашни рағбатлантириш чора-тадбирлари тизимли олиб борилмоқда. Бунинг самараси ўлароқ бугунги кунда мамлакатимиздаги заводларда нефть қайта иш­ланмоқда, автобензин, дизель ёқилғиси, мазут, нефть мойлари, битум, авиакеросин ишлаб чиқарилмоқда. Газни қайта ишловчи заводлар эса суюлтирилган газ ва полиэтилен ишлаб чиқаришни янада кенгайтиришга хизмат қилмоқда.
     Бироқ айни пайтда коронавируснинг шитоб билан ва аёвсиз «дунёни эгаллаши» туфайли мазкур қимматли ресурслар бозорида ҳам беқарорлик кузатилаётгани кундай равшан. Дунёда энергоресурслар учун гоҳ ошкора, гоҳ пинҳона урушлар ҳамон давом этаётган бир шароитда иқтисодиётнинг бу тармоғи ривожини бир лаҳзага-да эътибордан четда қолдириб бўлмайди.
     «Ўзбекнефтгаз» АЖ бошқаруви раиси Меҳриддин АБДУЛЛАЕВ билан суҳбатимизда Ўзбекистоннинг 120 йиллик тарихга эга нефть-газ саноатининг ўтмиши ва бугунига яна бир бор назар ташлаш асносида, табиийки, соҳага пандемиянинг таъсиригаа ҳам тўхталиб ўтдик.
 
     – Меҳриддин Раззоқович, авваламбор, ҳозирги шундай мураккаб пайтда вақт топиб, интервью беришга рози бўлганингиз учун раҳмат. Суҳбатимизни мамлакатимизда нефть саноатига қачон тамал тоши қўйилгани, умуман, унинг ўтмишига оид маълумотлар билан бошласак. Зотан, бу ҳам­мамиз учун қизиқ мавзу…
     – Нефть саноати тарихи АҚШда нефть қудуқларини механик усулда қазишга ўтилган ўша узоқ 1859 йилларга бориб тақалади. Кўп ўтмай Канада ва Россияда, кейинроқ Эрон ва Венесуэлада ҳам дастлабки нефть қудуқлари пайдо бўлган.
Ўзбекистон нефть-газ саноати ҳам ўзига хос ўтмишга эга. Юртимиз­да бу табиий бойликларни саноатлашган усулда бурғи қудуғидан қазиб олиш ХIХ асрнинг 80-йиллари ўрталарида ўзлаштирилди. 1904 йилда эса Фарғона водийсидаги Чимён конида 278 метр чуқурликдан суткасига 130 тонна нефть олинадиган бўлди. Басма-басига водийда нефтни қайта ишлаш заводи қад ростлади.
     Шу тариқа ўзбек нефть саноатига тамал тоши қўйилди. 1940 йили эса бундай конларимиз сони 11 тага етди. Иккинчи жаҳон уруш авжига чиққан паллаларда Жанубий Оламушук, Полвонтош, Андижон сингари янги конлар очилиб, қисқа фурсатда фойдаланишга топширилди, Олти­ариқ заводи кенгайтирилди. Ўша кезлар республикамизда нефть саноати инфратузилмаси яратилди. Натижада қазиб олинган маҳсулот миқдори 196 минг тоннадан 478 минг тоннага етди.
Шунингдек, 1953 йили илк бор Қизилқум чўлидаги Сеталантепа конидан газ олинди. Тўққиз йилдан сўнг ноёб Газли кони фаолияти йўлга қўйилгач, «Бухоро – Урал» ва «Ўрта Осиё – Марказ» трансконтиненталь газ қувури йўллари ўтказилди.
     Янги усуллар ва замонавий техникаларни амалиётда қўллаш шарофати билан ўтган асрнинг 60-йиллари арафасида Фарғона водийси ва Сурхондарё вилоятидаги 9 та коннинг ўзидан 1,5 миллион тоннага яқин нефть олинадиган бўлди. Бухоро – Хива ҳудудида топилган ва ишга туширилган янги конлар негизида нефть ва газ қазиб олиш бошқармаси тузилди. Кейинчалик айрим конлар захираси тугагани туфайли истеъмолчиларга нефть ва нефть маҳсулотлари етказиб бериш бирмунча камайди. Шу боис Ворух, Ғумхона, Чуст – Поп ва Мингбулоқда 5200–6006 метрлик ўта чуқур нефть қудуқлари бурғи­ланди. 1972–1985 йиллар оралиғида Қашқадарёда дунёдаги энг йирик иншоотлардан бири – Муборак газни қайта ишлаш корхонаси барпо этилди. Шўртанда завод қурилди. Бухоро – Хива минтақасида яхши тар­кибли, нефть-газ конденсатли Кўкду­малоқ кони очилди.
     – Ўзбекистон Республикасининг суверен давлат, деб эълон қилини­ши, Мустақиллик туфайли бу со­ҳада қандай ўзгаришлар бўлди?
     – Албатта. Бу даврда барча жаб­ҳада туб ислоҳотлар олиб борилди. Чунончи, нефть ва газ саноатини ривожлантиришга ҳам жиддий эътибор қаратилди. 1992 йил 3 майда Биринчи Президентимиз Ислом Каримовнинг «Ўзбекнефтгаз» Ўзбекис­тон нефть ва газ саноати давлат концернини ташкил этиш тўғриси­даги, 23 декабрда уни миллий корпорацияга, 1998 йил 11 декабрда эса миллий хол­динг компаниясига айлантириш ҳақидаги фармонлари эълон қи­линди.
     Ушбу ҳужжатларга асосан нефть-газ саноати ҳамда унга дахлдор барча корхона, ташкилот, муассасалар ягона бошқарувга бирлаштирилиб, ҳозирги «Ўзбекнефтгаз» акциядорлик жамияти тузилди. Мамлакат нефть мустақиллигига эришиши учун нефть ва газ конденсати қазиб чиқариш ҳажмини кескин ошириш, юқори қўшимча қийматли, импорт ўрнини босувчи, шунингдек, экспортбоп маҳ­сулотлар тайёрлаш, уларнинг сифатини жаҳон андозалари даражасига етказиш мақсадида нефть ва газни технологик қайта ишлаш бўйича технологик жараёнларни янада чуқур­лаштириш, геологик қидирув ишларини кучайтириб, соҳанинг узоқ йил­ларга етадиган ишончли хомашё ба­засини яратиш учун янги конлар очиш, суюқ углеводородлар захирасини кўпайтириш, соҳага тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш учун қулай шарт-шароитлар яратиш асосий вазифа қилиб белгиланди.
     Бу топшириқлар ижросини таъминлаш доирасида диққатга молик талай ишлар амалга оширилди. Хусусан, 1993–1999 йилларда Кўкдума­лоқ конида компрессор станцияси, Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи, Хўжаобод ер остида газни сақлаш омбори фойдаланишга топширилди. Энг муҳими, Мустақиллигимизнинг тўртинчи йилида нефть ва нефть маҳ­сулотларига бўлган эҳтиёжимизни ўзимиз тўла қондириш имкониятини қўлга киритдик.
     2000 йилга келиб 59 та кондан нефть олинар, яна 17 таси ишлатиш учун ҳозирлаб қўйилган, 13 тасида эса қидирув жараёнлари қизғин тус олган эди. Тўрт баҳору тўрт қиш ўтар-ўтмас, Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи реконструкциядан чиқари­либ, Шўртан газ-кимё мажмуаси, шу­нингдек, ўша конда газни сиқувчи компрессор станцияси шай ҳолга келтирилди.
     Бундай ўзгаришлар шарофати билан 2003 йили диёримизда нефть ва газ конденсати олиш 1991 йилгига нисбатан 2,8 мартага ошди. Алқис­са, бу борада ҳам мустақилликка эришдик. Шу боис нефть ва нефть маҳсулотларини четдан харид қили­шимизга зарурат қолмади.
     – Қисқа вақтда бундай салмоқли натижаларга эришишда инвестицияларнинг ўрни ва таъсири қан­дай бўлди?
 
 
 
Сиз интервьюнинг тўлиқ матнини журналнинг босма нашрида ўқишингиз мумкин.

РЕКОМЕНДОВАТЬ ДРУЗЬЯМ

  • сделать заказ

    сделать заказ
  • АФИША

  • Реклама

  • АРХИВ НОМЕРОВ ЖУРНАЛА

  • Контакты

    chekIn г. Ташкент, ул. Ислама Каримова, 55.

    mailSmall info@evu.uz

    phone+99871 239-11-25, +99897 773-22-91.

  • Подписка на новости

    Чтобы подписаться на наши новости, впишите свой e-mail
  • Любое воспроизведение или использование выдержек из публикаций может быть произведено только с письменного согласия редакции; при перепечатке материалов обязательна ссылка на источник.