(O´zbek) Kasb-hunar kolleji bitiruvchilarini ishga joylashtirish tizimini takomillashtirish

4/2016

Извините, этот техт доступен только в “Узбекский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

     Истиқлол йилларида амалга оширилган ус­тувор ислоҳотлар бар­ча соҳа­ларнинг ри­вожланишини таъминлаш билан бир қаторда меҳнат бозорига инсон капиталини асосий етказиб берувчиси сифатида таълим тизимининг аҳа­мия­тини кескин оширмоқда. Шунинг­дек, юқори технологиялар би­лан таъминланган кўплаб мактаб, академик лицей ва касб-ҳунар коллежларининг ташкил этилаётгани ҳам соҳа­да самарали натижаларга эришила­ётганидан далолат бермоқда. Қола­вер­са, юртимиз иқтисодиётида таркибий ўзгаришлар рўй бераётгани, ишлаб чиқаришни модернизация қилиш, техник ва технологик янгилаш, қулай инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини шакллантириш, ки­чик бизнес ва хусусий тадбиркорлик рағбатлан­ти­рилаётгани ҳам соҳа ривожида ўзига хос ўрин тутмоқда.

     Давлатимиз томонидан ёшларнинг билим олиши ва келажакда ях­ши мутахассис бўлиши учун барча ша­роитларнинг яратиб берилаётгани, юртимизда ёшлар масаласи давлат сиёсати даражасига кўтарил­гани боис кўплаб ёшларимиз юксак муваф­фа­қият­ларга эришмоқда. Дарҳақиқат, мамлакатимизнинг олий, ўр­та махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида иқтисодиётнинг турли тар­моқлари учун меҳнат бозорида талаб юқори бўлган муҳандис, механик, меъмор, маркетолог, IT-мутахассислари, PR-менежерлар, бухгалтер ва бошқа кўп­лаб мутахассислар тайёр­ланмоқ­да. Бунда уларга компьютер саводхонлиги ва хорижий тилларни билиши асосий талаб сифатида қўйилмоқда. Бу эса, ўз навбатида, уларнинг ра­қобатлашиш имкониятларини ошир­моқда. Зеро, Ватанимиз эртаси бугунги авлод камолотига дахлдор эка­ни ҳеч кимга сир эмас.

     Ёшларнинг ўз қизиқиши, иқтидо­ри инобатга олиниб, маълум бир касб танлашига ёрдам бериш мақсадида муассасаларда фаолият юритаётган педагогик жамоа, психолог мутахассислар, оила ҳамда маҳалла ҳамкор­лигида ўқувчининг интилиши, қоби­лия­ти ва имконияти ўрганилиб, зарур маслаҳатлар берилмоқда. Бунинг на­тижасида, бандлиги таъминланган касб-ҳунар коллежлари битирувчилари сони йил сайин орт­моқ­да. Шу ўринда таъкидлаш лозимки, ўрта мах­сус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларини ишга жойлаш­тиришда турли даражадаги меҳ­нат бозорлари (ма­ҳал­лий, ҳу­дудий, миллий) доирасида меҳнатга бўлган талабни рағбатлан­тириш масаласини ҳал этиш муҳим аҳамиятга эга вазифа ҳисобланади.

     «Соғлом она ва бола йили» давлат дастурига мувофиқ, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари би­тирувчиларини ишга жойлаштириш механизмини такомиллаштириш, уш­бу жараённи қуйидаги йўллар билан доимий мониторинг қилиш кўзда ту­тилган:

     ● 2015/2016 ўқув йилининг 478,9 минг битирувчилари билан 200 минг­та корхона ва ташкилотлар, таълим муассасалари маъмурияти ҳамда те­гишли ҳудуд ҳокимликлари ўртасида мажбурий тартибда ишлаб чи­қариш амалиётини ўташ тўғрисида тўрт томонлама шартнома тузиш чора-тадбирларини амалга ошириш;

     ● ташкилот ва корхоналар иштирокида ёшларни касбга самарали йўналтириш, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларини ишга жойлаштиришга кўмак­ла­шиш мақсадида «Таълим ва мутахассислик» ҳудудий ва республика кўргазмаларини ўтказиш;

     ● ишга жойлашган битирувчиларнинг маълумотлар базасини шакл­лантириш ва доимий янгилаб бориш;

     ● квоталанган иш ўринлари белгиланган ташкилотларнинг манзилли рўйхатларини шакллантирган ҳолда имконияти чекланган шахслар (ногиронлар), кўп болали ва кам таъмин­ланган оилалар фарзандлари бўлган касб-ҳунар коллежлари битирувчиларини ишга жойлаштиришга кўмак­лашиш.

     2008 йилда 82 фоиз касб-ҳунар коллежлари битирувчиларининг банд­лиги таъминланган бўлса, 2015 йилда бу кўрсаткич 93,9 фоизга етган. Республикада жами касб-ҳунар коллежларини битирувчилар таркибида бандлиги таъминланмаганлар улуши йил сайин камайиб, 2008 йилда 18 фоизни, 2015 йилда эса 9,9 фоизни ташкил этган. Бизнинг фикримизча, бандлиги таъминланмаганлар улуши юқори ҳудудларда касб-ҳунар коллежлари битирувчиларини иш билан таъминлаш бўйича комплекс чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш лозим.

     Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 10 март­даги «Касб-ҳунар коллежлари битирувчиларини ишга жойлаштириш ти­зимини янада такомиллаштириш бў­йича қўшимча чора-тадбирлар тўғ­рисида»ги қарорига мувофиқ, Меҳ­нат вазирлиги:

     ● янги иш ўринларини ташкил этиш ва аҳоли бандлигини таъминлаш дастури асосида белгиланган янги иш ўринлари ташкил этилишининг доимий мониторингини олиб боради ҳам­да ташкил этилган иш ўрин­ларига меҳ­нат бозорига янги ки­риб келаётган касб-ҳунар коллежи битирувчиларини ишга жойлаштиришга кўмакла­шади;

     ● туман (шаҳар) марказларида касб-ҳунар коллежлари битирувчилари учун ихтисослаштирилган бўш иш ўринлари ярмаркаларининг самарали ташкил этилишини назоратга олади;

     ● меҳнат ресурслари, аҳоли банд­лиги ва ишга жойлаштиришнинг 2016 йилги ҳисобот балансида касб-ҳу­нар кол­лежлари битирувчиларининг банд­лиги ҳолати назарда тутилади.

Kudbiev-1

     Ўзбекистон Республикасида касб-ҳунар коллежлари битирувчиларининг аниқ иш ўринларида ишлаб чи­қариш амалиётини ўташ ва кейин­чалик ишга жойлашишига кўмак­ла­шиш мақсадида битирувчилар учун янги иш ўринлари яратилади ва меҳ­нат ярмаркалари ташкил қили­нади.

     Тажрибалар шуни кўрсатадики, ўқувчи-ёшларнинг меҳнат бозори тўғ­ри­си­даги билимларини кенгайтириш, ўз карьерасини муваффақиятли ташкил этиш йўллари ҳақидаги тасаввурларини ошириш уларни меҳнат бозо­рида рақобатга етарлича тайёр бўли­шига олиб келади.

     Айтиш лозимки, кўпчилик ёшларда ўзи эгаллаётган касб-ҳунар имкониятлари тўғрисида кўпроқ хаёлий таассуротлар устун. Амалий касбий фаолиятга кириб боришнинг биринчи давридаёқ бу тасаввурларнинг амалга ошмаслиги натижасида уларда ҳадиксираш, журъатсизлик билан боғлиқ мураккаб ижтимоий-психик ҳолат юзага келади. Бу борадаги масалаларнинг ечимини топишда касб­га йўналтирилган таълим имкониятларидан кенгроқ фойдаланиш талаб этилади. Жумладан, касбга йўналтирилган таълимни амалга оширишда ўқитиш мақсадлари ва мазмунига асосланган Давлат таълим стандарт­лари ва ўқув дастурлари асос вазифасини ўтайди.

     Касб-ҳунар коллежларида касбга йўналтирилган таълимни жорий қилиш борасида қуйидаги вазифалар амалга оширилиши лозим:

     Биринчидан, касб-ҳунар таълими мазмунини модернизациялаш талаб­лари асосида касбга йўналтирилган таълим мазмуни ва технологияси ту­зилмасида касбий фаолият элемент­ларини белгилаб олиш;

     Иккинчидан, касбга йўналтирил­ган тайёргарлик босқичларини таълим мазмуни ва технологияси талаб­лари­га асосланган ҳолда белгиланиши;

     Учинчидан, мутахассис касбий тайёр­гарлиги мазмунини ишлаб чи­қиш­да касбий билим, кўникма ва ма­­лакалар ўрни ва таркибини аниқ­лаш;

     Тўртинчидан, тайёрланаётган мутахассислар чуқур билимга эгалигини таъминлашга оид касбга йўналтирилган таълим мазмунини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш талаб этилади.

     Юқоридагиларни ҳисобга олиб, касб-ҳунар-малака нуқтаи назаридан ишчи кучига бўлган талаб ва таклиф ўртасидаги номутаносибликни бартараф этиш таълим муассасалари фао­лиятида янги ёндашувлар, уларни бандлик соҳасидаги реал аҳ­волга йў­налтиришни талаб қилади.

     Бизнинг фикримизча, ушбу муаммо қуйидаги масалаларни ҳал этишни тақозо этади:

     ● зарур касбий билим, қобилият ва кўникмаларни ҳисобга оладиган батафсил ёритилган малака талабларини, саломатлик ва иш тажрибасига нисбатан талабларни ўз ичига ол­ган профессионал стандартлар тизимини жорий этиш. Мазкур профессионал стандартлар таълим, ўрта мах­сус, касб-ҳунар таълими мутахассислиги ва касбий йўналишлар классификатори билан чамбарчас боғлиқ бўлиши даркор;

     ● таълим, ўрта махсус, касб-ҳу­нар таълими мутахассислиги ва кас­бий йўналишлар классификаторини Касблар миллий стандарт классификатори билан ўзаро боғлаш. Таълим мутахассисликлари ҳамда касблар номларини имкон қадар бир хиллаш­тириш зарур. Бундан ташқари, маъ­лу­мотларга автоматлаштирилган тарз­да ишлов бериш тизимида бир хил кодировка қилишни таъминлаш учун уларга бериладиган кодларни ҳам бир хиллаштириш лозим;

     ● иш берувчилар ва меҳнат бозори талаблари ҳамда технологик жараёнларни ўзгаришларидан келиб чиқиб, такомиллаштириш нуқтаи назаридан касб-ҳунар таълимининг маз­мун-моҳиятига мунтазам равиш­да тузатишлар киритишни таъминлайдиган механизм яратиш;

● бир хиллаштирилган Касбларнинг миллий стандарт классификатори асосида миллий меҳнат бозорини таснифлаш (бўғимларга ажратиш). Ташкил қилинадиган бозор бў­ғим­ларга ажратиш асосида аниқ­ла­нади;

     ● меҳнат бозори аҳволи, истиқ­болли касблар, касб-ҳунар таълими олиш ва ишга жойлашиш имкониятлари тўғрисида замонавий, тез ишлайдиган, он-лайн режимида янгила­надиган ва республикамизнинг бар­ча ҳудудлари, шаҳар ва туманларини ўз ичига олган ягона ахборот базасини яратиш ва жорий этиш.

     Қайд этилган чора-тадбирларни ҳаётга кенг татбиқ этиш, касб-ҳунар коллежи битирувчиларини ишга жой­лаштириш билан боғлиқ комп­лекс масалаларни ҳал қилиш ниҳо­ят­да за­рур ҳисобланади.

     Бугунги ижти­моий-иқтисодий шарт-шароитлар ёш­ларни жамиятнинг иқ­тисо­дий фаол қатламига айлантириш­ни талаб эт­моқда. Зеро, муста­қил­лик йилларида аҳолига кўрсатилаётган таълим сифатининг тубдан яхшилангани хал­қимиз ҳаёт даражасининг юксалишига олиб кел­моқ­да. Юртимизда изчиллик билан амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳот­лар­дан кўзланган бош мақсад ҳам шу. Бизда ҳам­ма нарса инсон учун, унинг бахту саодати учун йўналтирилган.

 

Давлат КУДБИЕВ, и.ф.д, профессор;

Шерзод КУДБИЕВ, мустақил тадқиқотчи

РЕКОМЕНДОВАТЬ ДРУЗЬЯМ

  • сделать заказ

    сделать заказ
  • АФИША

  • Реклама

  • АРХИВ НОМЕРОВ ЖУРНАЛА

  • Контакты

    chekIn г. Ташкент, ул. Ислама Каримова, 55.

    mailSmall info@evu.uz

    phone+99871 239-11-25, +99897 773-22-91.

  • Подписка на новости

    Чтобы подписаться на наши новости, впишите свой e-mail
  • Любое воспроизведение или использование выдержек из публикаций может быть произведено только с письменного согласия редакции; при перепечатке материалов обязательна ссылка на источник.