(O´zbek) Metrologiya zamonaviy dunyoda ishonch asosi sifatida

 

     Butunjahon metrologiya kuni zamonaviy dunyoda o‘lchashlarning rolini – fundamental tadqiqot­lardan tortib sanoat ishlab chiqarishi, xalqaro savdo va jamoat manfaatlarini himoya qilishga­cha – chuqur anglash uchun muhim imkoniyat yaratadi. 1875-yilda Metrik konvensiya imzolanganidan buyon yagona o‘lchov tizimi ilmiy-texnik taraqqiyotning ajralmas asosi bo‘lib, natijalar taqqoslanuvchanligi va mamlakatlar o‘rtasidagi ishonchni ta’minlab kelmoqda. E’tiborlisi shundaki, Metrik konvensiya 150 yildan ortiq vaqt davomida o‘z dolzarbligi va amaliy ahamiyatini saqlab qolayotgan kam sonli xalqaro kelishuvlardan biri bo‘lib, metrologiyaning global ilmiy va iqtisodiy makonni shakllantirishdagi fundamental rolini tasdiqlaydi. 2025-yil mavzusi – “Barcha davrlar va barcha insonlar uchun o‘lchovlar” – metrologiyaning universal xusu­siyatini hamda uning barqaror rivojlanishdagi ahamiyatini ta’kidladi. 2026-yilda esa ushbu g‘oya “Metrologiya: siyosatni shakllantirish jarayonida ishonchni yaratish” mavzusi orqali davom ettirilmoqda va o‘lchashlarning asoslangan qarorlar qabul qilishdagi roliga tobora katta e’tibor qaratilmoqda. Bunday izchillik metrologiyaning evolyutsiyasini – o‘lchashlarning universal qo‘llanilishini ta’minlashdan davlat boshqaruvi, tartibga solish va xalqaro hamkorlikda ishonchni shakllantiruvchi muhim omilga aylanishigacha bo‘lgan jarayonni aks ettiradi.      Metrologiya sohasidagi zamonaviy xalqaro kun tar­tibi Xalqaro o‘lchov va tarozilar byurosi (BIPM) hamda Xalqaro qonunlashtiruvchi metrologiya tashkiloti (OIML) o‘rtasidagi yaqin hamkorlik asosida shakllanmoqda va o‘zaro bog‘liq ustuvor yo‘nalishlarning keng doirasini qamrab oladi. Xalqaro birliklar tizimi (SI)ni rivojlantirish va amaliyotga joriy etish bilan bir qatorda, o‘lchashlar taqqoslanuvchanligini ta’minlash, global metrologik in­fratuzilmani mustahkamlash, raqamli yondashuvlarni rivojlantirish hamda mamlakatlarning xalqaro metrologik tizimdagi ishtirokini kengaytirishga ham katta e’tibor qaratilmoqda.      Asosiy ustuvor yo‘nalishlar metrologiyada raqamli yondashuvlarni rivojlantirishni, jumladan ma’lumotlarni taqdim etish va almashishning kelishilgan tamoyillarini ishlab chiqishni, ularning interoperabelligini ta’minlashni va raqamli muhitda o‘lchash natijalariga bo‘lgan ishonch­ni oshirishni nazarda tutadi. Ushbu yo‘nalishlar metrolo­giya, standartlashtirish, akkreditatsiya va muvofiqlikni baholashni birlashtiruvchi sifat infratuzilmasining keng­roq kontekstida ko‘rib chiqilmoqda.      Shu bilan birga, kvant metrologiyasi birliklarni amal­ga oshirish va o‘lchash aniqligini oshirish uchun kvant hodisalaridan foydalanishga asoslangan yo‘nalish sifatida rivojlanishda davom etmoqda. Mazkur yo‘nalish milliy etalonlarning uzoq muddatli evolyutsiyasi va milliy metrologik tizimlarning barqarorligi uchun asos yaratadi.      CIPM o‘zaro tan olish to‘g‘risidagi kelishuv (CIPM MRA) doirasida o‘tkaziladigan xalqaro solishtirishlar ishonchni shakllantirishning muhim mexanizmi bo‘lib qolmoqda. Ular milliy etalonlar, shuningdek kalibrlash va o‘lchash imkoniyatlarining ekvivalentligini ta’minlaydi hamda o‘zaro tan olish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Kengroq ma’noda, solishtirishlar ishonchni mustahkam­lash, xalqaro savdoga ko‘maklashish va JSTning savdoda­gi texnik to‘siqlar bo‘yicha bitimi tamoyillariga muvofiq texnik to‘siqlarni kamaytirishning muhim vositasi hi­soblanadi.      Qonunlashtiruvchi metrologiya o‘lchashlarning ishonch­liligini amaliy jihatdan ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Xalqaro qonunlashtiruvchi metrologiya tash­kilotining faoliyati o‘lchash vositalari va muvofiqlikni baholash tartib-taomillariga qo‘yiladigan talablarni uy­g‘un­lashtirishga qaratilgan. OIML tavsiyalarining qo‘lla­nishi natijalarni o‘zaro tan olishga ko‘maklashadi, bozor­larga kirishni yengillashtiradi va iste’molchilar himoyasini ta’minlaydi. Shuningdek, qonunlashtiruvchi metrologiya­da raqamli yondashuvlarni rivojlantirish va ma’lumot­larga bo‘lgan ishonchni saqlash masalalariga ham alo­hida e’tibor qaratilmoqda.      Mintaqaviy darajada Davlat metrologiya muassasa­larining Yevro-Osiyo hamkorligi (COOMET) muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi vaqtda COOMET doirasidagi sa’y-harakatlar hamkorlikni transformatsiya qilish, o‘zaro aloqalar samaradorligini oshirish, zamo­naviy ilmiy-texnik hamkorlik shakllarini rivojlantirish, yangi institutlarni jalb etish va yondashuvlarni uyg‘un­lashtirishga qara­tilgan. Ushbu choralar texnik kompeten­siyani mustah­kamlash va mintaqaning global metrologik tizimdagi rolini oshirishga xizmat qiladi.      Ilmiy va kadrlar salohiyatini rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. Ilmiy-tadqiqot tashkilotlari bilan hamkorlik uslubiyotlarni rivojlantirish va ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etishga xizmat qilsa, ta’lim muassasalari bilan hamkorlik malakali mutaxassis­larni tayyorlash va yosh avlodda metrologiyaga qizi­qishni shakllantirishni ta’minlaydi. Bu esa sohaning bar­qarorligi va uzluksiz rivojlanishini kafolatlaydi.      Metrologiyaning amaliy qo‘llanishi ikkilamchi kalibr­lash va sinov laboratoriyalari tomonidan ta’minlanadi. Ular sanoat bilan bevosita hamkorlik qiladi, o‘lchashlar aniqligini qo‘llab-quvvatlaydi hamda mahsulotlar xavf­sizligi va sifatini ta’minlaydi. Ularning rivojlanishi milliy sifat infratuzilmasi va iste’molchilarni himoya qilishning muhim elementi hisoblanadi.      Mamlakatlarning xalqaro metrologik tizimdagi ish­tiroki kengayib borayotgani ijobiy dinamikani aks ettir­moqda. Jumladan, Armaniston Respublikasi Xalqaro qo­nunlashtiruvchi metrologiya tashkilotining assotsiat­siyalangan a’zosiga aylandi, O‘zbekiston esa Metrik konvensiya ishtirokchisi maqomini oldi. Ushbu o‘zga­rishlar milliy metrologik tizimlarga bo‘lgan ishonchning ortib borayotganidan va ularning jahon metrologik hamjamiyatiga chuqurroq integratsiyalashayotganidan dalolat beradi.      O‘zbekistonda metrologiyani rivojlantirish davlat siyosati va amalga oshirilayotgan islohotlarning muhim tarkibiy qismi sifatida qaralmoqda. Infratuzilmani mo­dernizatsiya qilish, milliy etalonlarni rivojlantirish va o‘lchashlar kuzatiluvchanligini ta’minlashning zamonaviy yondashuvlarini joriy etish nafaqat “O‘zbekiston–2030” strategiyasining barqaror iqtisodiy o‘sish, inson kapitalini rivojlantirish va davlat boshqaruvini takomillashtirishga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlariga mos keladi, balki ush­bu maqsadlarga erishishning amaliy vositasi bo‘lib ham xizmat qiladi. Ishonchli va taqqoslanuvchan o‘lchashlar mahsulot sifatini oshirish, sanoatni rivojlantirish, eksport salohiyatini mustahkamlash va milliy iqtisodiyotga bo‘l­gan ishonchni kuchaytirish uchun asos yaratadi.      Milliy etalonlarni rivojlantirish va “Quantum-M” kvant metrologiyasi markazini tashkil etish O‘zbekistonni zamonaviy ilmiy-texnologik markaz hamda metrologiya sohasidagi mintaqaviy kompetensiyalar markazi sifatida pozitsiyalash uchun yangi imkoniyatlarni ochmoqda. Ushbu sa’y-harakatlar o‘lchashlar kuzatiluvchanligini mustahkamlash, ilmiy salohiyatni rivojlantirish va inno­vatsion texnologiyalarni joriy etishga xizmat qiladi. Kengroq kontekstda esa ular metrologiyaning Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish maqsadlariga yanada to‘liqroq hissa qo‘shishiga xizmat qiladi va ishonchli hamda taqqoslanuvchan o‘lchashlar atrof-muhitni muhofaza qilish, sog‘liqni saqlash, energetika va barqaror sanoat rivojlanishi sohalaridagi vazifalarni hal etishning zarur sharti ekanini namoyon etadi. Bunday yondashuvlar va ilg‘or amaliyotlarning keng tarqalishi metrologiyaning ushbu maqsadlarga milliy va global darajada erishishdagi muhim vosita sifatidagi rolini kuchaytiradi.      Butunjahon metrologiya kuni jahon metrologik hamjamiyatini aniqlik, ishonchlilik va o‘zaro tan olish kabi umumiy qadriyatlar atrofida birlashtiradi. Ushbu kunda ilmiy taraqqiyot va jamiyatdagi ishonch asosida turgan barcha mutaxassislarga samimiy minnatdorlik bildiriladi. Metrologiyaning keyingi rivojlanishi yangi yutuqlar, xalqaro hamkorlikning mustahkamlanishi va barqaror kelajak sari ishonchli harakat bilan davom etsin.

Lazizbek Saidoripov, COOMET prezidenti, O‘zbekiston Respublikasi Texnik jihatdan tartibga solish agentligi direktorining birinchi o‘rinbosari

ПОСЛАТЬ ДРУГУ

 ПЕЧАТЬ

Интервью