(O´zbek) Ислоҳотлар, тартибга солиш, ижобий прогноз

 

     2025 йил Ўзбекистон учун ижобий воқеалар билан ёдда қолди. 2025 йил июнь ойида Fitch Ratings агентлиги Ўзбекистон Республикасининг суверен рейтингини «BB» даражасигача оширди ва прогнозни «барқа­рор» деб белгилади. Шундан сўнг агентлик ўзбек банклари учун операцион муҳит прогнозини «барқа­рор»дан «ижобий»га қайта кўриб чиқди. Худди шу каби қарор суғурта сектори тармоқ муҳити прогнозига нисбатан ҳам қабул қилинди. Мақо­лада биз ушбу рейтинг қарорларига олиб келган асосий омилларни ёритишга, шунингдек, ҳар икки секторнинг қисқа муддатли истиқболлари бўйича қарашларимизни тақдим этишга ҳаракат қиламиз.

 

 

     Маълумки, Ўзбекистон Республикаси ҳукумати томонидан 2017 йилдан бошланган иқтисодий муҳитни тубдан ислоҳ қилиш жараёни алла­қачон сезиларли ижобий натижалар берди. Ушбу жараённинг энг муҳим таркибий қисмларидан бири – 2020 йилдан амалга оширилаётган банк сектори ислоҳотидир. У давлат банк­ларининг аксариятини хусусийлаш­тиришни ҳамда давлатнинг стратегик мулкида қоладиган банклар бизнес моделларини халқаро ривожланиш институтлари кўмагида трансформация қилишни ўз ичига олади.
     2023 йилда «Ипотека-банк»нинг назорат пакети Венгриянинг OTP Group компаниясига сотилиши хусусийлаштириш дастури доирасидаги илк муваффақиятли битим бўлди. Сотуви режалаштирилган бошқа банкларда ҳам менежмент сифати ва корпоратив бошқарувни яхшилаш, фаолият шаффофлигини ошириш ҳамда тижоратга йўналтирилган бизнес моделга ўтиш бўйича катта ишлар амалга оширилди ва давом этмоқда. Шунингдек, давлат банклари томонидан юқори рискли имтиёзли кредитлаш ҳажмининг босқичма-босқич қисқариб бораётганини ку­затаяпмиз. Бунда бундай кредитлар янада манзилли бўлиб, уларнинг шартлари аввалгига нисбатан бозорга яқинлашмоқда.
     Суғурта сектори учун муҳим во­қеа 2024 йилда ҳукумат томонидан секторни комплекс трансформация қилиш дастурининг қабул қилиниши бўлди. Ушбу дастур барча суғурта шартномаларини Ягона автоматлаш­тирилган ахборот тизими орқали мажбурий рўйхатдан ўтказишни, полисларни фақат қоғоз шаклида расмийлаштиришни бекор қилишни ҳамда давлат органлари тизимлари билан интеграцияни назарда тутади. Бу эса мажбурий суғурта билан қам­ровни янада оширишга хизмат қилади. Дастур шунингдек, суғурта захираларини шакллантириш ва тўловга қобилиятни аниқлаш методологиясини Solvency II стандартларига мувофиқлаштиришни назарда ту­тади. Бизнинг фикримизча, бу су­ғурта компанияларининг капиталлашуви ва тўловга қобилиятни баҳолаш шаффофлигини сезиларли даражада мустаҳкамлайди. Бозорнинг молиявий шаффофлиги очиқ маълумотлар ҳажмининг кенгайиши ва МСФО стан­дартларининг жорий этилиши ҳисобига босқичма-босқич яхши­ланмоқда.

 

 

     Банклар учун ижобий операцион муҳит прогнозимизнинг иккинчи асосий омили – банк ислоҳотлари бошланганидан буён Ўзбекистон Марказий банки (ЎМБ) томонидан тартибга солиш ва банк назорати сифати сезиларли даражада яхшиланганидир. Регулятор банк секторини мустаҳкамлаш ва унинг барқарор­лигини оширишга қаратилган қатор чора-тадбирларни қабул қилди. Хусусан, банклар учун минимал капитал талаблар оширилди, кредитларни таснифлаш ва резервлаш бўйича талаблар қатъийлаштирилди, шунингдек, муаммоли активларни банк балансларида тан олиш амалиёти кучайтирилди.
     ЎМБ яқинда 2025–2028 йилларга мўлжалланган банк тартибга солишни ислоҳ қилиш бўйича Йўл харитасини эълон қилди. Унда пруденциал нормативларни ҳисоблашда «Базель III» стандартларини жорий этиш, муаммоли активларни тан олиш талаб­ларини халқаро амалиёт билан уй­ғунлаштириш, шунингдек, банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғри­сидаги янги қонунни амалга ошириш учун ҳуқуқий база яратиш каби му­ҳим чоралар назарда тутилган.
     Бундан ташқари ЎМБ чакана кредитлашда шаклланаётган рискларга нисбатан анча проактив ёндашувни намоён этмоқда. 2024–2025 йилларда таъминланмаган истеъмол ва автокредитлар бериш бўйича талаб­ларни қатъийлаштириш олдинги йиллардаги жадал ўсишдан сўнг уш­бу сегментларни совишига хизмат қилди. Регулятор, шунингдек, истеъмолчилар учун бўлиб тўлаш (BNPL) бозорини тартибга солиш режалари борлигини маълум қилди.

 

 

ПОСЛАТЬ ДРУГУ

 ПЕЧАТЬ

Intervyu